"The hill we climb" begint met de afdaling.
"The hill we climb" is een gedicht van Amanda Gorman welke zij heeft voorgedragen tijdens de inauguratie van President Biden.
Woord vooraf.
Amanda Gorman, de naam zegt u misschien niets. Amanda Gorman is de jonge vrouw die werd gevraagd een voordracht te houden tijdens de laatste inauguratie van de president van de Verenigde Staten van Amerika, de inhuldiging van President Joe Biden.
"The hill we climb" is een gedicht geschreven door Amanda Gorman zelf. Amanda Gorman is een zwarte vrouw. Haar gedicht gaat over het verdeelde Amerika, het verleden en de toekomst.
Ikzelf blink niet uit in taalkundige capaciteiten dus ga ik ook geen beoordeling of analyse maken van haar gedicht, en de bedoeling van dit leesstukje heeft ook geen betrekking op een of andere politieke voorkeur. Het gaat niet over voor of tegen Trump of Biden.
Nee, dit amateuristisch literair stukje gaat over de bestrijders van een onrecht die, weeral, verworden wat ze bestrijden.
U kan de voordracht inclusief Nederlandstalige ondertiteling vinden op volgend adres:
Belangrijk feit. Deze Nederlandstalige ondertiteling is een vrije interpretatie van de vertaler en wordt hier niet beoordeeld.
Wit of zwart.
Zo'n voordracht, tijdens zo'n media-event en dan nog eens in deze beladen tijden in de (on)Verenigde Staten van Amerika zorgt voor veel media aandacht, media aandacht tot zeer ver buiten de grenzen van de betreffende Staten.
In zoverre zelfs dat de zwarte Amanda Gorman bekend wordt in de halve wereld. Uiteraard stijgen haar literaire voortbrengsels dan aanzienlijk in waarde. Vele uitgeverijen proberen dan ook de uitgaverechten te bekomen van haar gedichtenbundel waaronder uiteraard het gedicht "The hill we climb".
Voor Nederlandstalig Europa bemachtigt een Nederlandse uitgeverij de rechten die vervolgens op zoek moet gaan naar een geschikt persoon om deze werken te vertalen naar het Nederlands.
De vertaler is een witte vrouw.
Marieke Lucas Rijneveld wordt aangesteld als vertaler. Marieke is een vrouw, een witte vrouw. Marieke is een gelauwerd Nederlandstalig schrijver en dichter, maar wit.
Vanaf haar aanstelling als vertaler ontstaat de controverse.
Of een witte een werk van een zwarte kan vertalen?
Of het gaat over racisme of discriminatie?
Of iemand die racisme begrijpt ook de gevoeligheid van slavernij kan begrijpen?
Of een schrijver wel het werk van een vertaler kan doen?
De kritiek zwol zienderogen aan. Voor en tegenstanders zorgden voor verdeling. Onbegrip en verwensingen werden afgevuurd vanuit allerlei hoeken en niet alleen vanuit de literaire wereld, veelal personen die zichzelf verheven tot professor van de alwetendheid of zich juist verschuilde achter de bewering dat ze niet alwetend waren. Bij dat laatste is het makkelijk alle kritiek af te wimpelen verschuilend achter de eigen bekend gemaakte beperkingen.
Het gevolg is dat de witte vertaler, al of niet in samenspraak met de uitgever, de handdoek in de ring gooit voor aleer ze maar een woord heeft vertaald.
De afdaling van de beklimming.
Al waarvoor de zwarte Amanda Gorman stond gedurende haar recital op 20 januari 2021, de beklimming naar een betere wereld, hebben hier velen blijkbaar niet begrepen. De paar stappen die zij is beklommen hebben criticasters in Nederlandstalig Europa andersom afgelegd.
Eender welk innerlijk of uiterlijk verschil, zulke verschillen zouden verrijkend moeten zijn. Maar dat juist diegenen die een plaats in de maatschappij willen innemen die de verrijking propageren hier zo'n afdaling bewandelen is triest. Het meest triest is daarbij dat men reeds een persoon beoordeeld en veroordeeld voor aleer deze persoon haar opdracht heeft kunnen aanvangen. Veroordeeld door de zelf verklaarde rechtvaardige rechters van de rechtbank ter verdediging van de maatschappij voordat er ook maar iets is wat men kan veroordelen. Het is iets wat zelfs een moordenaar niet te beurt valt, die wordt immers niet veroordeeld voor een moord die niet heeft plaats gehad. Het moet dus zijn dat men dit bekijkt als een moordpoging.
Hoe ver kan je nog afdalen?
Een gemiste kans.
De hele literaire wereld heeft blijkbaar niet beseft welke kans hier geboden werd. Schrijnend.
Kan een wit mens een werk van een zwart mens vertalen? Uiteraard. Zal dat anders zijn dan dat een zwart persoon dit werk vertaald? Uiteraard.
Zal er een verschil zijn tussen de vertalingen van twee witte mensen? Uiteraard. Zal er een verschil zijn tussen de vertaling van twee zwarte mensen? Ook uiteraard.
Is de vertaling door een zwarte een garantie op het betere vertaalwerk? Uiteraard niet. Het is niet omdat de overgrootouders slaven waren of omdat men een zwarte huidskleur heeft dat er een garantie is op een betere vertaling.
Is de vertaling van een gediplomeerd vertaler gegarandeerd beter dan van een schrijver? Uiteraard niet.
Use the crowd to climb the mountain.
Hoe interessant had heel deze discussie niet kunnen eindigen. Want wat als men twee mensen de opdracht had gegeven om het werk te vertalen? De witte verguisde Marieke Lucas Rijneveld en een, nu moet ik oppassen, een zwarte vertaler, geen schrijver, die innerlijk de slaven herkomst aanvoelt en zelf racisme en discriminatie heeft beleefd.
Het zou zo mooi zijn om die 'kleine' verschillen te kunnen interpreteren. Het zou een mooie aanleiding zijn om gefundeerde beleefde discussies te houden en analyses te maken over de huidige samenleving, de verschillen in inzichten en aanvoelen, om meer inzicht en wederzijds begrip na te streven. Je weet wel, die heuvel proberen te beklimmen. Of is het ondertussen een berg geworden?
Natuurlijk streeft de uitgever een commercieel doel na en kosten twee vertalers twee keer zoveel geld. Maar de artistieke sector blijft veelal verstoken van wat inspiratie, ook in dit geval. Gek toch? Met wat crowdfunding zou dit wel eens snel kunnen opgelost worden, zeker nu dit alles zoveel media aandacht geniet.
Vooruit met de geit zou ik zeggen. Op naar die berg!
Reacties
Een reactie posten